HET LAUWERSMEER EN OMGEVING

(Zomer-Info Juli-Aug. 96)

Friesland dankt haar bekendheid als provincie natuurlijk voornamelijk aan de waterrecreatiemogelijkheden die ze te bieden heeft. Het Lauwersmeer is een betrekkelijk nieuw recreatiegebied dat zeker als visitekaartje voor de provincie fungeert, ook al geniet het misschien nog niet die bekendheid die het eigenlijk verdient.

In 1969 werd de dijk voltooid die van de Lauwerszee het Lauwersmeer maakte. Met als gevolg een prachtig stuk open water voor zeilers en surfers, leuke vaarroutes voor motorjachten en riviertjes en kanalen voor de kanoer. Voor de watersporters met zoutwaterspiraties is de waddenzee natuurlijk een voor de hand liggend alternatief. Dit alles wordt omringd door een eeuwenoud karakteristiek landschap met kleine gezellige plaatsjes en allerlei bezienswaardigheden zoals terpen, middeleeuwse kerkjes en allerlei cultuurerfgoed in verschillende musea.

Maar, laten we eens stap voor stap bekijken wat dit prachtige stukje Friesland ons heeft te bieden. Voor surfers en zeilers is het Lauwersmeer natuurlijk een paradijs. Ruim water, altijd wind en prima locaties voor surfers. Zoals de Hoek van Bant, even ten noorden van Oost-Mahorn aan de weg Dokkum-Lauwersoog, bekendt als een van de mooiste surflocaties in Nederland. Voor degenen die het nog een beetje moeten leren zijn er surflessen en ook worden complete surfvakanties georganiseerd rond het meer zodat zowel beginners als gevorderden zich helemaal kunnen uit leven. Hetzelfde geldt uiteraard voor de zeilers; volop mogelijkheden, bootverhuur, goed verzorgde aanlegplaatsen en zeilvakanties.

Steeds meer mensen hebben ontdekt dat een dagje kanoen ideale en sportieve manier is om eens van echt dichtbij van de natuur genieten. Wel, de mogelijkheden in het Lauwersmeergebied zijn ongekend en er zijn dan ook talloze verschillende routes door prachtige stukjes natuur, kanalen, sloten en riviertjes. En wanneer u zelf geen kano bezit; geen enkel probleem. Op talloze plaatsen langs het meer verhuurt men kano's, maar ook waterfietsen, roeiboten en zogenaamde fluisterboten. Per uur, per dag of voor een langere periode.

Gewoon lekker in de zon liggen en zwemmen zijn natuurlijk vakantiebezigheden bij uitstek waar de oevers van het Lauwersmeer zich uitstekend voor lenen. Ook zijn er in de omgeving van het meer diverse open of overdekte zwembaden.

Voor sportvissers heeft het Lauwersmeer meer dan genoeg te bieden. Vele "visstekken" zijn er te vinden in de sloten, vaartjes, riviertjes en natuurlijk op het meer zelf. de VVV's in de omgeving kunnen hierover alle mogelijke informatie verstrekken inclusief een viswaterkaart en de vereiste visvergunningen. Ook is er de mogelijkheid om eens een dagje te gaan zeevissen, individueel of in groepsverband.

HET FRIESE LAUWERSLAND

Lauwersoog is het kloppend hart van visserij-bedrijvigheid en waterrecreatie in het Lauwersmeer en natuurlijk de toegangspoort tot de zee. Een prachtig gezicht is de bedrijvigheid van de in en uitvarende vissersschepen, zeil- en motorjachten en niet te vergeten de veerboot die vanuit Lauwersoog naar Schiermonnikoog vertrekt. De afwateringssluizen spelen een belangrijke rol aangezien ze het overtollige water van de drie Noordelijk provincies afvoeren. Vanuit heel Nederland, maar ook vanuit Denemarken en Duitsland, worden er vis en garnalen aangevoerd en verwerkt in de visafslag op het haventerrein. En vis kan men er niet alleen zien maar ook proeven in een van de vele restaurantjes aan de haven. Motor- en zeiljachten van passanten kunnen terecht in jachthaven "Noordergat". Binnendijks vindt men er onder andere een camping, een bungalowpark, een zeilschool en afgebakende stranden waar de beginnende surfer of kanoer in het ondiepe water de kunst van het varen onder de knie kan krijgen. Zeker de moeite waard is een bezoekje aan Expozee, dat een beeld geeft van het Lauwersmeer en Waddenzee en recentelijk is verbouwd tot een uitgebreid bezoekers en informatie centrum. Zo is er bijvoorbeeld een waddenbassin aan de expositie toegevoegd en heeft men er een restaurant geopend.

Watersportcentrum Oost-Mahorn lag voor de bouw van de dijk aan open zee, nu biedt het een prachtig uitzicht over het meer. De vissersschepen hebben plaatsgemaakt voor zeiljachten die een ligplaats kunnen vinden in de ruime jachthaven. Maar liefst 35 jaar lang was de rede van Oost-Mahorn de ligplaats van de reddingsboot Insulinde, van de legendarische schippers Klaas en Mees Toxopeus. Herinneringen uit deze tijd zijn te vinden in het paviljoen op de dijk, gesticht door Klaas Toxopeus na zijn pensionering. Ook vertrok de veerboot naar Schiermonnikoog ooit uit Oost-Mahorn. Tegenwoordig is het de thuishaven van twee rondvaartboten die tochten maken over het Lauwersmeer en het wad. Verder vindt men er schitterende vakantiebungalows, chalets, veel strand voor de dagrecreanten en allerlei restaurantjes. Vanuit het surfcentrum wordt zeil- en surfles gegeven en verhuurt men bijna al wat drijven kan, van surfplanken en kano's tot zeiljachten en motorboten. Oost-Mahorn herbergt trouwens ook het "OerKa" Museum waar voortdurend wisselende exposities van Irene Verbeek zijn te bezichtingen. Zij gebruikt zeer wisselende technieken, van olieverf op doek tot inktschetsen op betonrelief.

In het dubbeldorp Paesens/Moddergat wordt de herinnering aan de verdwenen kustvisserij in stand gehouden door middel van een museum dat op dit moment bestaat uit drie gerestaureerde visserwoningen en een speciale tentoonstellingsruimte. Hier wordt onder andere aandacht besteedt aan scheepsmodellen, vissersgereedschap, het reddingswezen en eigenlijk alles dat de sfeer uit vervlogen tijden weer oproept. Het beschermde dorpsgezicht zelf, een 18de eeuwse uitbreiding van het dubbeldorp, vormt de omgeving van het museum. Gidsen leiden hier 's zomers de gasten rond.

Anjum is een karakteristiek terpdorp dichtbij het Lauwersmeer. Het dorp heeft een gunstige ligging voor recreatieve uitstapjes en biedt diverse overnachtingsmogelijkheden. Degene die Anjum bezoekt moet zeker de in 1889 gebouwde molen de "Eendracht" bezoeken waar men een permanente tentoonstelling over molens kan bekijken naast wisselende exposities. Het dorp bezit ook een prachtige oude kerk, de Michaelkerk, een vogelopvangcentrum, een manege en tennisbanen voor wie wat sportief vertier zoekt. Ee is ook zo'n typisch Fries dorpje, gebouwd op een redelijk gave terp. Men vindt hier een baksteenkerk uit circa 1250 en in de oude, beschermde, dorpskern een vlasmuseum, het enige museum in zijn soort in Nederland.

De naam van het dorp Ezumazijl - ook dichtbij het Lauwersmeer - herinnert ons aan de oude stad Ezon, volgens overleveringen door de Lauwerszee verzwolgen. Vanaf de dijk biedt het dorpje een prachtig uitzicht over het Lauwersmeergebied. Bovendien bezit het een prachtig oud sluisje en een ophaalbrug. Het nabij gelegen Engwierum bezit een N.H. kerk met een prachtige eikenhouten preekstoel en twee gebrandschilderde ramen (Jurjen Staak, 1746).

Dokkum is de noordelijkste stad van Nederland. Deze vroegere zeehaven is maar liefst 12 eeuwen oud. De sfeer uit de oude tijd is goed bewaard gebleven in de binnenstad waarvan onder andere het fraai gerestaureerde stadhuis met zijn 17de eeuwse interieur getuigd. De indrukwekkende herenhuizen langs de grachten vertellen over de vroegere rijkdom. In de Bonifatiuskerk, in 1982 gerestaureerd, wordt het versteende brood bewaard dat ooit eens door Bonifatius werd geweigerd. Op het voormalig kloosterterrein van de BonifatiusAbdij, aan de markt, staat de N.H. st. Martinuskerk uit de 14de eeuw. Ook de Waag, aan de Grote Breedstraat, is met zijn klokkoepel uit 1752 zeker de moeite van het bekijken waard. In een prachtig, in 1618 gebouwd pand, is het Streekmuseum Admiraliteitshuis gevestigd. Tegenover dit vroegere "zeekantoor", van waaruit indertijd allerlei zaken betreffende de beveiliging van handelsvaart en oorlogsvoering op zee werden gedirigeerd, ligt de gerestaureerde Admiraliteitshelling. Er ligt een oude trekschuit afgemeerd waarmee in het hoogseizoen een tochtje door de grachten kan worden gemaakt. Het is in Dokkum rond die tijd trouwens een komen en gaan van vakantiegangers, niet in de laatste plaats omdat de stad recreatiemogelijkheden te over heeft. Mensen meren hun boten af aan de hoge kademuren van het Dokkumer Grootdiep, dagrecreanten kunnen er kano's, kajaks en waterfietsen huren. Er zijn diverse tennisbanen en een bezoekje aan een kinderboerderij behoort eveneens tot de mogelijkheden. Zwemliefhebbers kunnen terecht in het subtropisch zwembad "Tolhusbad", waar men de beschikking heeft over een sauna, zonnebanken en een glijbaan. In het Natuurmuseum kunt u door middel van wisselende exposities eens op uw gemak bekijken wat de omgeving van Dokkum allemaal heeft te bieden wat betreft flora en fauna. Vanuit het museum worden overigens regelmatig interessante excursies georganiseert terwijl bij het VVV routes voor stadswandelingen verkrijgbaar zijn. En belangrijk om te weten is natuurlijk dat vanuit Dokkum rondvaarten en boottochten worden georganiseerd naar onder andere het Lauwersmeer en de Waddenzee.

Nadat in 1729 het Dokkumerdiep was afgesloten ontstond aan de monding de zogenaamde Dokkumer Nieuwe Zijlen. De oude sluis hier, de toegang naar de vroegere Lauwerszee, bevindt zich nog volledig in oude staat maar wordt alleen nog gebruikt als afwateringssluis. Wel hangt er een gezellige sfeer dankzij de verschillende terrasjes en de vakantiegangers die hier met hun boot afmeren.

In het Lauwersland worden trouwens het hele jaar door regelmatig evenementen georganiseerd waarbij onder andere enkele bekende Friese sporten een rol spelen. En dan hebben we het natuurlijk over kaatsen en polsstok springen, het zogenaamde "fierljeppen". Bij de VVV's in de omgeving is een evenementenagenda verkrijgbaar voor diegene die wel eens getuige zou willen zijn van een van deze oer-Friese sportieve aktiviteiten.