DE OTTER TERUG IN
NEDERLAND ?

Wie kent de otter niet? Veel mensen zullen beamen dat ze het dier wel eens hebben gezien in een natuurfilm of een geïllustreerd boek. Echter, de kans dat u een otter ooit in levende lijve bent tegengekomen is vrij klein. Sinds 1988 komt de otter namelijk niet meer in Nederland voor omdat ons zoetwatermilieu niet schoon genoeg meer voor hem bleek te zijn. Op het moment wordt gelukkig hard gewerkt aan de terugkeer van de otter in de Nederlandse natuur en wel in otterpark Aqualutra te Leeuwarden. Een uniek park waar dit speelse en sociale dier in zijn natuurlijke omgeving is te bewonderen.

Het otterpark is een initiatief van de Stichting Otterstation Nederland. Reeds vanaf 1985 zet deze stichting zich in voor zowel behoud, beheer als herstel van het Nederlandse zoetwatermilieu. De eventuele terugkeer van de otter in ons milieu ziet de stichting dan ook als de kroon op haar werk aangezien de aanwezigheid van het dier een prima graadmeter is voor de kwaliteit van het water in onze sloten, meren en rivieren. Behalve onderzoek naar de otter en zijn leefmilieu adviseert het otterpark bovendien verschillende overheden en geeft men voorlichting aan het publiek. Men houdt zich daarnaast bezig met het fokken van otters voor een herintroductieprogramma. Behalve otters zijn er in het otterpark ook bevers, bunzingen, ooievaars en tal van andere dieren en planten te zien in hun natuurlijke omgeving. Tevens krijgt u een prachtige indruk van de rijkdom van ons zoetwatermilieu door middel van de talloze vissen en amfibieën in aquaria en terraria.

Otters komen overal ter wereld voor, behalve in Australië en Nieuw Zeeland. Hun territorium is te vinden in de buurt van zoet, zout en brak water, mits er maar voldoende voedsel is. Aan zee gebruiken ze vooral de rotskusten als leefgebied, in het binnenland kom je ze tegen bij meren, rivieren, beekjes, en moerassen. Het zijn echte roofdieren die tot de familie van marterachtigen behoren. Familieleden van de otter zijn bijvoorbeeld de das, het stinkdier, de bunzing, de hermelijn en de wezel. De otters zijn de enige leden van deze familie met een uitgesproken voorkeur voor nattigheid en in de loop van de evolutie hebben ze zich dan ook gespecialiseerd in het voedselzoeken in het water. Evenals "onze" otter noemt men de meeste ottersoorten dan ook semi-auquatisch. Dat wil zeggen dat ze zich zowel op het land als in het water prima thuis voelen. Hun gestroomlijnde lichaam, met de kleine oortjes en krachtige korte poten met zwemvliezen verraden dit natuurlijk onmiddelijk. Evenals de dikke waterdichte vacht, met isolerende ondervacht, zijn deze kenmerken een heel mooi voorbeeld van zijn evolutie in de loop der duizenden jaren.

Er zijn maar liefst 13 verschillende soorten otters. Over de meeste soorten is echter verrassend weinig bekend, een gevolg van hun heimelijke - nachtelijke - leefwijze en hun vaak moeilijk toegankelijke leefgebieden. Een lid van de familie waarover behoorlijke wat kennis bestaat is bijvoorbeeld de zee-otter. Deze soort, die zijn leefgebied aan de westkust van Noord-Amerika en de oostkust van Siberië heeft, komt zelden aan land. Zelfs de jongen worden in de regel in het water ter wereld gebracht. Van de zogeheten Kongelese klauwloze otter, die een betrekkelijk klein verspreidingsgebied heeft - het stroomgebied en zijrivieren van de Afrikaanse rivier waar hij naar genoemd is - is weer hoegenaamd niets bekend. Een van de grootste otters is trouwens de Zuid-Amerikaanse reuzenotter, die bijna 2 meter lang kan worden. In Europa komt alleen "onze" otter voor, de Euraziatische otter, met de latijnse benaming "Lutra lutra".

In de 19e eeuw en het begin van de 20e eeuw kwam de otter vrij algemeen voor in gebieden met voldoende visrijk water. Zowel langs de kust van de zoute Zuiderzee als in het binnenland, bij meren, plassen, moerassen en dergelijke. De populatie in ons land bedroeg vroeger naar schatting zo'n 1000 à 2000 otters. Dat men altijd geïntrigeerd is geweest door dit mysterieuze dier met zijn nachtelijke leefwijze blijkt wel uit sculpturen die men aantreft in huizen of andere bouwwerken. Ook de achternamen van veel mensen en de namen van straten, polders en dorpen getuigen hiervan.

Het dier is echter altijd meedogenloos vervolgd. Men had het überhaupt niet zo begrepen op roofdieren en de otter werd door vissers ook nog eens gezien als een geduchte concurrent die vaak hun fuiken vernielde. De pels leverde bovendien geld op en het dier zelf werd met smaak opgegeten. "De Afdeeling Groningen van de Zoetwatervisscherij" bijvoorbeeld heeft een voortdurende vernietigingscampagne gevoerd tegen de otter, tot in de tijd van de Tweede Wereldoorlog aan toe. Middels de otterspeer, de otterklem en het jachtgeweer werd het diertje hardnekkig vervolgd. De bescherming van overheidswege heeft de otter in directe zin te danken aan de Nederlandse natuurbeschermer G.A. Brouwer, die in de jaren 1940 en 1942 met verschillende publicaties de aandacht vestigde op het sluipend verdwijnen van de otter in Nederland. Door middel van zijn niet aflatende inzet kwam het zover dat in 1947 een jachtverbod op de otter werd afgekondigd. Vanaf 1954 geldt dit voor heel Nederland. Dankzij deze wettelijke bescherming trad er een licht herstel op tot aan de jaren 60. Daarna begon de definitieve achteruitgang, ondanks de inspanningen van allerlei particuliere organisaties. Vervuiling, ontginning, verarming van oeverstructuren en toenemend verkeer zijn maar een paar voorbeelden van oorzaken die aan het uitsterven van de otter in Nederland ten grondslag liggen. Op 14 september 1988, werd de laatste otter doodgereden op de A7 tussen de Langweerder Wielen en de Fammensrakken. In Limburg is sindsdien nog wel eens een otter gesignaleerd. Eén enkel solitair dier vormt echter onvoldoende basis voor de terugkeer van een otterpopulatie in ons land.

Otterpark Aqaulutra herbergt twee soorten otters, de Euraziatische otter en Aziatische kleinklauwotter. Wanneer de dieren worden gevoederd zijn ze uitstekend te zien. Er wordt dan tevens uitleg gegeven over de levenswijze en de verzorging van otters en ook kunt u met uw vragen terecht bij de verzorgers. Er is zelfs een onderwatertunnel aangelegd in één van de otterperken zodat u met een beetje geluk hun gedrag onder water kunt bekijken. En er is natuurlijk nog veel meer. Door het park heeft men een hoofdroute aangelegd. Wanneer u deze volgt wordt u geïnformeerd over de verschillende aspecten van het zoetwatermilieu in Nederland. Het park biedt de bezoeker tevens een fraaie wandelroute door een natuurgebied, het zogenaamde petgatengebied. In het expositiegebouw komt u van alles te weten over de otter en zijn leefmilieu.

Met een bezoek aan het otterpark steunt u het herstel van het zoetwatermilieu en de eventuele terugkeer van de otter in onze natuur. Is uw interesse gewekt, neem dan voor verdere info gerust contact op met Otterpark Aqualutra.